หลังจากปลูกทดลองอยู่เป็นเวลา 3 ปี สามารถคัดเลือกพันธุ์ข้าวที่ให้ผลิตดี ลำต้นแข็ง ไม่ล้มง่าย คุณภาพเมล็ดดี จำนวน 8 พันธุ์ ที่อายุต่างๆ กัน ตั้งแต่อายุเบาจนถึงหนัก

หลังจากปลูกทดลองอยู่เป็นเวลา 3 ปี สามารถคัดเลือกพันธุ์ข้าวที่ให้ผลิตดี ลำต้นแข็ง ไม่ล้มง่าย คุณภาพเมล็ดดี จำนวน 8 พันธุ์ ที่อายุต่างๆ กัน ตั้งแต่อายุเบาจนถึงหนัก นับเป็นพันธุ์ข้าวรุ่นแรกที่ได้มีการคัดพันธุ์มาแนะนำให้ชาวนาปลูก

 

1. พวงเงิน

เป็นข้าวนาสวนชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เป็นข้าวเบา เก็บเกี่ยวประมาณกลางเดือนตุลาคม – ต้นเดือนพฤศจิกายน (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม) ต้นสูงปานกลาง ทรงกอตั้ง ใบมีสีเขียวมีขนบ้าง มุมใบตั้งตรง ปล้องและกาบใบสีเขียว ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียวอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีเหลืองอ่อน ยอดดอกมีสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้งตรง รวงแน่นปานกลาง ระแง้ถี่ปานกลาง คอรวงโผล่เล็กน้อย ใบแก่ช้า

2. ทองระย้าดำ

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณกลางเดือนถึงปลายเดือนพฤศจิกายน (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม) ต้นสูงปานกลาง ทรงกอตั้ง ใบสีเขียวมีขน มุมใบตั้งตรง ปล้องและกาบใบสีเขียว ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียวอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีขาว ยอดดอกสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้งตรงในระยะแรกและนอนเมื่อแก่ รวงแน่นปานกลาง ระแง้ถี่ปานกลาง คอรวงสั้น ใบแก่ช้า

3. ขาวทดลอง

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณกลางเดือนถึงปลายเดือนธันวาคม (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม ) ต้นสูงปานกลาง ทรงกอตั้ง แตกกอดี ใบมีสีเขียว มุมใบเฉียงทำมุม 45° กับลำต้นข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียวอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีขาว ยอดดอกสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้ง รวงแน่นปานกลาง คอรวงสั้น ใบแก่ช้า เมล็ดข้าวเปลือกสีฟาง

4. จำปาซ้อน

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณปลายเดือนธันวาคม (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม ) ต้นสูง ทรงกอตั้ง ใบสีเขียวเข้ม มีขนบ้าง ใบตั้งตรง ปล้องและข้อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว ยอดเกสรตัวเมียสีเหลือง หูใบสีเขียวอ่อน ยอดดอกสีฟาง กลีบรองดอกสีเหลือง ใบธงตั้ง รวงค่อนข้างแน่น ระแง้ถี่ คอรวงยาว ใบแก่ช้า

 

5. ปิ่นแก้ว

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณปลายเดือนธันวาคม (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม ) ต้นสูง เป็นพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่ได้จากการประกวดพันธุ์ข้าว โดยนางจวน จากอำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี เป็นเจ้าของข้าว ข้าวพันธุ์ปิ่นแก้วนี้ ได้รับรางวัลที่ 1 ในการประกวดข้าวโลก เมื่อปี พ.ศ. 2476 ที่ประเทศคานาดา แต่เป็นที่น่าเสียดายว่า เชื้อพันธุ์ข้าวที่ได้รับรางวัลดังกล่าวได้รับผลกระทบจากน้ำท่วมใหญ่เมื่อปี พ.ศ. 2485 ทำให้สูญหายไปจากต้นกำเนิด อย่างไรก็ตามจากการรวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมืองทั่วประเทศ ของสถาบันวิจัยข้าว พบว่า พันธุ์ข้าวปิ่นแก้วจากจังหวัดพิษณุโลก (GS.No.3529) มีลักษณะต่างๆ ใกล้เคียงกับพันธุ์ข้าวปิ่นแก้ว ในหลายๆลักษณะ เช่น ความสูง อายุวันเก็บเกี่ยว คุณสมบัติเมล็ดทางกายภาพ โดยพันธุ์ข้าวปิ่นแก้วที่รวบรวมจากจังหวัดพิษณุโลกเป็นข้าวต้นสูง เก็บเกี่ยวประมาณปลายเดือนธันวาคมเช่นเดียวกัน สำหรับข้าวปิ่นแก้วที่ชนะการประกวดมีขนาดเมล็ดข้าวเปลือกเฉลี่ยยาว 10.82 มม. กว้าง 2.82 มม. หนา 2.12 มม. และข้างกล้องเฉลี่ยยาว 8.39 มม. กว้าง 2.35 มม. หนา 1.89 มม.ไม่มีท้องไข่ ซึ่งข้าวปิ่นแก้วที่รวบรวมจากจังหวัดพิษณุโลกก็เป็นข้าวเมล็ดยาวที่ใกล้เคียงกันมาก โดยเมล็ดข้าวเปลือกเฉลี่ย ยาว 11.00 มม. กว้าง 2.68 มม. หนา 2.11 มม. ข้าวกล้องเฉลี่ยยาว 8.64 มม. กว้าง 2.24 มม. หนา 1.88 มม. สำหรับลักษณะประจำพันธุ์อื่นๆของพันธุ์ข้าวปิ่นแก้วที่รวบรวมจากจังหวัดพิษณุโลก คือ เป็นข้าวที่มีทรงกอตั้ง ใบสีเขียวเข้ม มีขนบนใบบ้าง ใบตั้งตรง กาบใบสีเขียว ปล้องสีเหลืองอ่อน ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียว ยอดเกสรตัวเมียสีขาว ปลายยอดดอกสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้งตรง รวงข้าวค่อนข้างแน่น ระแง้ถี่ คอรวงยาว ใบแก่ช้า

6. บางพระ

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณเดือนธันวาคม (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม ) ต้นสูง ทรงกอตั้ง ใบสีเขียวเข้ม มีขนบนใบบ้าง ใบตั้งตรง กาบใบและปล้องมีสีเขียว ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมเป็น 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียวอ่อน ยอดเกสรตัวเมียสีขาว ยอดดอกสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้งตรง รวงแน่นปานกลาง ระแง้ถี่ คอรวงยาว ใบแก่ช้า เหมาะสำหรับปลูกในระดับน้ำ 46-60 ซม. แต่สามารถเจริญเติบโตได้ดีในระดับน้ำสูง 70-100 ซม.

7. น้ำดอกไม้

เป็นข้าวนาสวน ชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณปลายเดือนธันวาคม – ต้นเดือนมกราคม (ปลูกกลางเดือนมิถุนายน – กลางเดือนกรกฎาคม ) ต้นสูง ทรงกอตั้ง ใบสีเขียว มีขนบ้าง ใบตั้งตรง กาบใบและปล้องมีสีเขียว ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมมี 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียว ยอดเกสรตัวเมียสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงนอนตั้งฉากกับลำต้น รวงแน่นปานกลาง ระแง้ถี่ปานกลาง คอรวงยาว ใบแก่ช้า

8. นางตานี

เป็นข้าวนาสวนชนิดข้าวเจ้า ไวต่อช่วงแสง เก็บเกี่ยวประมาณต้นเดือน – กลางเดือนมกราคม ทรงกอตั้ง ใบสีเขียวเข้ม  มีขนบ้าง ใบตั้งตรง ปล้องและกาบใบสีเขียว ข้อต่อใบสีเขียวอ่อน ลิ้นใบมีรูปร่างแหลมมี 2 ยอดสีขาว หูใบสีเขียว ยอดเกสรตัวเมียสีขาว กลีบรองดอกสีฟาง ใบธงตั้งตรง รวงแน่นปานกลาง ระแง้ค่อนข้างถี่ คอรวงยาว ใบแก่ช้าปานกลาง

แหล่งอ้างอิง : กรมวิชาการเกษตร. 2541. วิวัฒนาการพันธุ์ข้าวไทย. สถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร. หน้า 27-31.