คนไทยบริโภคข้าวเป็นอาหารหลักตั้งแต่สมัยโบราณกาล มีหลักฐานการพบรอยแกลบในอิฐ เครื่องมือ เครื่องใช้ต่างๆ และหลักฐานข้อมูลของเมล็ดข้าวที่ขุดพบที่ถ้ำปุงฮุง

ข้าวสารเผาในพิธีกรรมก่อประวัติศาสตร์
จากแหล่งโบราณคดีบ้านเมืองปัง
อ.เกษตรวิสัย จ.ร้อยเอ็ด
บ้านตาแฮก ซึ่งเชื่อถือว่าเป็นที่อยู่ของ
เจ้าที่ผู้พิทักษ์ไร่นาซึ่งชาวนา
จะทำพิธีกรรมบูชาก่อนปลูกข้าว
การทำขวัญข้าวในภาคกลาง

คนไทยบริโภคข้าวเป็นอาหารหลักตั้งแต่สมัยโบราณกาล มีหลักฐานการพบรอยแกลบในอิฐ เครื่องมือ เครื่องใช้ต่างๆ และหลักฐานข้อมูลของเมล็ดข้าวที่ขุดพบที่ถ้ำปุงฮุง โดยเมล็ดข้าวเหล่านั้นมีอายุ 2,500 – 3,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ที่แสดงให้เห็นว่าคนไทยมีการบริโภคข้าวมานานแล้ว (นคร , 2531) ในระยะแรกๆจะเป็นการบริโภคข้าวเหนียวทั้งเมล็ดใหญ่และเมล็ดป้อม ส่วนข้าวเจ้ามีการบริโภคน้อย แต่จากวัฒนธรรมของเขมรที่แพร่เข้ามาสู่ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาในช่วงพุทธศตวรรษ ที่ 16 ทำให้มีการบริโภคข้าวเจ้าเมล็ดเรียวมากขึ้นในบริเวณภาคกลาง และแพร่กระจายออกไป ทำให้มีการค้นพบทั้งข้าวเมล็ดป้อม เมล็ดใหญ่ และเมล็ดเรียว ร่วมกันในหลายพื้นที่ในช่วงเวลาดังกล่าว การพบข้าวหลายจำพวกในชุมชนของสมัยหนึ่ง แสดงให้เห็นว่าสมัยนั้นอาจจะมีกลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมแตกต่างกันอาศัยอยู่ บริเวณนั้น มีการติดต่อกันระหว่างกลุ่ม เกิดการแลกเปลี่ยนซื้อขายข้าวกัน หรือกลุ่มชนนั้นมีการปลูกข้าวหลายชนิดก็เป็นได้ในปัจจุบันก็ยังคงมีการ บริโภคทั้งข้าวเจ้าและข้าวเหนียวในประเทศ แต่ความนิยมการบริโภคจะมีความแตกต่างกันไปตามภูมิภาคต่างๆ ทำให้เกิดวัฒนธรรม ประเพณีต่างๆ ที่แตกต่างไปเช่นเดียวกัน

ข้าวมี ความสำคัญต่อชีวิตคนไทยไม่ใช่แต่เพียงเป็นอาหารหลักของทุกคนเท่านั้น  แต่มีความสำคัญที่ก่อให้เกิดความสามัคคี การร่วมแรงร่วมใจ เอื้อเฟื้อต่อกัน ในรูปแบบของวัฒนธรรมและประเพณีต่างๆ เช่น วัฒนธรรมการลงแขก โดยในฤดูการทำนาจะมีการช่วยกันปักดำข้าว เกี่ยวข้าวและนวดข้าว สลับกันไป พิธีกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการปลูกข้าว เช่นพิธีกรรมขอฝนแบบต่างๆ ได้แก่ ประเพณีแห่นางแมวของภาคกลาง ประเพณีบุญบั้งไฟของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก็ก่อให้เกิดการร่วมตัวของคนไทยในกลุ่มต่างๆ เช่นเดียวกับประเพณีบุญกลางบ้านซึ่งมักจะจัดในช่วงก่อนที่จะเตรียมดินเพื่อ ปลูกข้าว โดยชาวบ้านทุกคนในหมู่บ้านจะร่วมกันจัดอาหารถวายพระสงฆ์ตรงบริเวณที่เป็น ศูนย์กลางของหมู่บ้าน การเคารพบูชาแม่โพสพซึ่งเชื่อกันว่าเป็นเทพธิดาปกปักรักษาข้าว ช่วยให้ผลผลิตอุดมสมบรูณ์ ที่แสดงออกในลักษณะพิธีกรรมต่างๆ เช่น การทำขวัญข้าว การสู่ขวัญข้าว การสู่ขวัญยุ้ง และสู่ขวัญลาน ล้วนแต่เป็นสิ่งซึ่งแสดงให้เห็นถึงวัฒนธรรมต่างๆ ซึ่งมีข้าวเป็นจุดกำเนิดทั้งสิ้น

แหล่งอ้างอิง : กรมวิชาการเกษตร. 2541. วิวัฒนาการพันธุ์ข้าวไทย. สถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร. หน้า 7.