ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบ ได้แก่ หินกลมเจาะรูตรงกลาง ซึ่งมีอายุประมาณ 7,000 – 5,000 ปีสันนิษฐานว่าเป็นหินถ่วงน้ำหนักที่ปลายไม้

ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ จากหลักฐานทางโบราณคดีที่พบ ได้แก่ หินกลมเจาะรูตรงกลาง ซึ่งมีอายุประมาณ 7,000 – 5,000 ปีสันนิษฐานว่าเป็นหินถ่วงน้ำหนักที่ปลายไม้ ซึ่งมีปลายแหลมใช้สำหรับขุดหรือเจาะดินให้เป็นรู เพื่อหยอดเมล็ดข้าวในการเพาะปลูก นอกจากนี้ยังพบเครื่องมือเหล็กคล้ายจอบ สียม อายุราว 2,000 ปี และขวานหินขัด จากเครื่องมือเหล่านี้สันนิษฐานว่าเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการเตรียมดินเพื่อปลูกข้าว การเตรียมดินในสมัยยุคก่อนประวัติศาสตร์ น่าจะเป็นการเตรียมดินอย่างง่ายๆ โดยใช้เครื่องมือเหล่านี้เจาะดินให้เป็นรูหรือทำเป็นหลุมเล็กๆ แล้วหยอดเมล็ดข้าวลงไป

หลักจากที่มนุษย์ใช้โลหะมาหลอมเป็นเครื่องมืทำให้มีประสิทธิภาพในการถากถางพื้นที่ป่าเป็นพื้นที่ปลูกข้าวมากขึ้น การใช้เครื่องมือแบบดั้งเดิมอาจจะไม่มีประสิทธภาพเพียงพอ จึงได้มีการใช้ไถเพื่อทำให้ดิน ร่วนซุยขึ้น จากการศึกษาโบราณคดีที่บ้านเชียง นักโบราณคดีได้ตั้งสมมุติฐานว่า ในที่ลุ่มบริเวณป่าที่ถูกถากถาง เป็นการปลูกข้าวแบบเลื่อนลอย ในช่วงต่อมาคนที่บ้านเชียงรู้จักใช้เครื่องมือที่ทำด้วยเหล็กที่มีประสิทธิภาพดีกว่าเครื่องมือแบบเก่าๆ ในการถากถางพื้นที่ป่าปลูกข้าวมีการขยายเพิ่มมากขึ้นการปลูกข้าวแบบดั้งเดิมอาจจะไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ จึงมีการใช้กระบือเพื่อการลากจูงเป็นเครื่องทุ่นแรงในการใถนา แต่สมมุติฐานก็ยังถกเถียงกันอยู่ เนื่องจากว่ายังไม่เคยพบหลักฐานที่เป็นส่วนประกอบของไถหรือผาลไถเลย (หลักฐานเก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับการไถนาเพื่อการเตรียมดินปรากฏอยู่ในจารึกเมโสโปเตเมีย และภาพวาดในประเทศอียิปต์ ซึ่งมีอายุไม่ต่ำกว่า 2,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช) นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าในระยะแรก มนุษย์ใช้ไม้ท่อนเดียวดันดินให้ร่วนเหมาะสมสำหรับหว่าเมล็ดข้าวต่อมาพัฒนาเป็นไม้สองท่อนมีแรงฉุดอยู่ข้างหน้า จนกระทั่งพัฒนามาเป็นไถที่ใช้แรงสัตว์ลากจูง

สมัยกรุงสุโขทัย มีการใช้แรงงานสัตว์ลากไถในการไถนา จากการขุดพบหลักฐานทางโบราณคดีที่จังหวัดสุพรรณบุรี เป็นเศษภาชนะดินเผา ที่ผิวภาชนะมีลักษณะเป็นลายประทับรูปบุคคลกำลังไถนาด้วยคันไถเทียมโคคู่ ซึ่งมีอายุในราวพุทธศตวรรษที่ 19 – 20 หรือในสมัยกรุงสุโขทัย นักโบราณคดีสันนิษฐานว่าเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่าพระราชพิธีมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญซึ่งเป็นการเตรียมดินโดยการใช้แรงงานสัตว์