สังคมไทยเป็นสังคมชาวนา ความอุดมสมบรูณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหาเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดในการยังชีพ

............ สังคมไทยเป็นสังคมชาวนา ความอุดมสมบรูณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหาเป็นปัจจัยที่สำคั ญที่สุดในการ ยังชีพ ข้าวจึงถูกใช้เป็นสื่อในพิธีกรรมอันเกี่ยวข้องกับความเจริญงอกงามเพื่อบวงสรวงบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์และอำนาจเหนือธรรมชาติเพื่อดลบันดาลให้ได้รับผลอันอุดมสมบรูณ์ดังปรารถนา ข้าวตอก มาจากข้าวคั่วให้สุกแตกเป็นดอก มีสีขาวข้าวตอก เป็นของโบราณ กินกันมาอย่างน้อยตั้งแต่สมัยสุโขทัย ทางภาคเหนือใช้ข้าวตอกบูชาพระ เรียกกันสืบมาว่าบูชาด้วยดอกไม้ การแห่ศพสมัยโบราณมีการโปรยข้าวตอก ทางภาคอีสานเมื่อ นำศพไปฝั่งหรือเผาก็มีคนเอาข้าวตอกเดินโปรยนำหน้า อาจตีความได้ว่าคนที่ตายไปเปรียบประดุจข้าวตอก เพราะไม่มีทางจะกลับมางอกขึ้นมาใหม่ได้ ขนมต้ม ทั้งขนมต้มขาวและขนมต้มแดง เรียกได้ว่าเป็นขนมพิธีกรรม ใช้ในการบวงสร วงสังเวยหรือบายศรีไหว้ครู เซ่นผีเทวดา เซ่นในพิธีสู่ขวัญ รวมทั้งพิธีเสียกบาล มีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เดิมใช้บูชาเหล่าทวยเทพตามความเชื่อทางพราหมณ์ ฮินดู ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว ยังเป็นองค์ประกอบหลักของพิธีกรรม เซ่นสรวงบูชาเพื่อความอุดมสมบรูณ์ของข้าว หรือเพื่อการขอขมาที่ได้กระทำล่วงเกินแม่โพสพ ของชาวนาที่อำเภอสาคลี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา, ในพิธีกดข้าวหรือพิธีทำขวัญข้าวเมื่อข้าวเริ่มตั้งท้องของชาวนาภาคใต้

............ เมื่อข้าวตกรวงใกล้จะเก็บเกี่ยว ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว เป็นส่วนหนึ่งของเซ่นสรวงบูชาใน พิธีรวบข้าวเช่นเดียวกับในพิธีเชิญขวัญข้าวเข้าสู่ลาน หรือที่เรียกว่าพิธีเชิญขวัญข้าวแม่โพสพ หรือพิธีทำขวัญข้าวทำขวัญลาน  หรือพิธีปลงลอมข้าว ในภาคอีสาน เมื่อนวดข้าวเสร็จและเก็บเข้ายุ้งฉางเรียบร้อยแล้ว ชาวนาในจังหวัดอยุธยาจะเหลือข้าวเปลือกไว้ที่ลานนวดข้าว 1 ขัน  เพื่อทำพิธีปิดยุ้ง มีเครื่องสังเวยเป็นขนมต้มขาว ข้าวปากหม้อและไข่ เพื่อขอให้แม่โพสพช่วยบันดาลให้มีข้าวมากมายตักตวงเท่าไหร่ไม่หมด

...............แหล่งอ้างอิง : กรมวิชาการเกษตร. 2541. ข้าว...วัฒนธรรมแห่งชีวิต. สถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร. หน้า 84-85.