การผลิตข้าวเพื่อขายเริ่มขยายตัวเข้ามาในภาคใต้ตั้งแต่ทศวรรษ 2463 จนถึงสงครามโลกครั้งที่ 2

 การผลิตข้าวเพื่อขายเริ่มขยายตัวเข้ามาในภาคใต้ตั้งแต่ทศวรรษ 2463 จนถึงสงครามโลกครั้ง

ที่ 2 การทำนาของชาวภาคใต้ที่สืบทอดกันมาแต่อดีตต้องอาศัยแรงงานคนและสัตว์เป็นหลัก เป็นการทำเพื่อยังชีพมากกว่าเพื่อการค้า วิธีการทำนา เครื่องมือที่ใช้ ตลอดจนความเชื่อ ประเพณี พิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการทำนา ส่วนใหญ่คล้ายคลึงกัน และมีการสืบทอดกันมาโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงมากนักความเปลี่ยนแปลงเริ่มขึ้นประมาณปี พ.ศ. 2515 เป็นต้นมา

ก่อนเพาะปลูก ก่อนล

งมือไถนาชาวนาภาคใต้ จะเริ่มทำ

พิธีขวัญคอก เพื่อนำควายที่ปล่อยให้ออกไปหากินอยู่ตามทุ่งเมื่อสิ้นฤดูการทำนาในปีก่อน ให้กลับเข้าคอก นับเป็นการประเดิมให้ควายไปไถนาในวันนั้น

ช่วงเพาะปลูก

เมื่อทำพิธีแรกไถไปแล้ว ชาวนาภาคใต้จะเริ่มไถตกกล้าก่อนนำข้าวไปหว่านจะเอยชื่อแม่โพสพ เพื่อบอกให้ท่านรู้ว่าจะนำข้าวขอองท่านไปทำพันธุ์ต่อไป หากเป็นนาดำก่อนลงมือปุกดำจะจัดเครื่องสังเวยบูชาศาลพระภูมินาและปักดำในนาที่แรกนาก่อนแปลงอื่น

การบำรุงรักษา

การป้องกันและปราบปรามศัตรูข้าวแบบพื้นบ้าน ไม่นิยมใช้การฆ่าหรือทำลาย หากนิยมใช้วิธีการทางจิตวิทยาคาถาอาคม ยาสมุนไพร ไสยศาสตร์ ชาวนาภาคใต้ทำธงผ้ายันต์ปักไว้ในทุ่งนาเพื่อป้องกันนก เพลี้ย และอื่น ๆ ที่เป็นอันตรายต่อข้าว

พิธีทำขวัญข้าว ข้าวพันธุ์พื้นเมืองโดยทั่วไปจะเริ่มตั้งท้องประมาณต้นเดือน 11 (ประมาณต้นเดือนตุลาคม) ยกเว้นภาคใต้จะตั้งท้องประมาณประมาณปลายเดือนอ้ายหรือประมาณธันวาคม เมื่อข้าวเริ่มตั้งท้องชาวนาจะเริ่มทำขวัญข้าว เรียกว่ากดข้าว กล่าวอัญเชิญแม่โพสพแล้วเอาแป้งน้ำหอม น้ำมันหอมทาตามใบข้าว 3 ถึง 7 กอ โดยจัดเครื่องสังเวยซึ่งมีแต่ขนม เช่น ข้าวต้มแดง ข้าวต้มขาว ขนมถั่ว ขนมงา เมื่อข้าวตกรวง ใกล้เก็บเกี่ยว ชาวก็จะทำ พิธีรวบข้าว เมื่อเสร็จพิธีกรรมจึงใช้แกระเก็บข้าวเป็นรวง เพราะถือคติว่าจะใช้เคียวเกี่ยวแล้ว แม่โพสพจะหนีไป

เก็บเกี่ยว-เฉลิมฉลอง

พิธีลาซัง จัดขึ้นในบางจังหวัดชายแดนภาคใต้ เพื่อแก้บนหรือเซ่นสังเวยสิ่งศักดิ์สิทธ์ที่เคยบนบานมาก่อน เพื่อให้ข้าวในนาปีต่อไปงอกงาม ที่อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี จัดขึ้นในช่วงเดือน 6 ชาวไทยพุทธแถบอำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส เรียก ล้มซัง กินขนมจีน หรือ กินพ้องข้าว หรือ กินท้องข้าว และชาวไทยมุสลิมเรียก ปูยอมือแน

แหล่งอ้างอิง : กรมวิชาการเกษตร. 2541. ข้าว...วัฒนธรรมแห่งชีวิต. สถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร. หน้า 72-73.