ประมาณพุทธศตวรรษที่  19-20 คนไต-ลาวเริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานบนดินแดนอีกฝั่งหนึ่งของแม่โขง

 

 

ประมาณพุทธศตวรรษที่  19-20 คนไต-ลาวเริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานบนดินแดนอีกฝั่งหนึ่งของแม่โขง โดยเฉพาะการขยายตัวทางวัฒนธรรมของคนไต-ลาวทางฝั่งตะวันออกของเทือกเขาภูพานในแอ่งสกลนครก่อนที่อื่นจากนั้นจึงกระจายการตั้งถิ่นฐานทั้งทางริมฝั่งโขงประเทศลาว ทางภาคอีสาน ตั้งแต่จังหวัดเลย หนองคาย อุดรธานี สกลนคร และนครพนม กลุ่มไต-ลาวตั้งศูนย์กลางทางการเมืองการปกครองแห่งใหม่ขึ้นที่จำปาศักดิ์ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงเมื่อประมาณครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 23 ก่อนหน้านั้นศูนย์กลางอำนาจทางการเมืองของพวกไต-ลาวอยู่ที่หลวงพระบาง ก่อนย้ายมาเวียงจันทร์ จำปาศักดิ์ พร้อมสร้างบ้านแปงเมื่ออยู่สองฝั่งโขงเกิดเมืองคู่กันเป็นศูนย์กลางติดต่ออยู่สองฝั่งแม่น้ำเช่น หลวงพระบาง-ปากลาย, เวียงจันทร์-หนองคาย, สุวรรณเขตต์-มุกดาหาร, อุบล-ปากเซ-จำปาศักดิ์ การสร้างบ้านแปงเมือง “ทำป่าให้เป็นนา” เป็นคำที่มักปรากฏอยู่ในพงศวดารทั้งของไทยและของลาวอยู่เสมอ สื่อความหมายของการตั้งถิ่นฐานถาวร สัมพันธ์กับเกษตรกรรมการทำนาเพาะปลูก ซึ่งเป็นการเรียนรู้การใช้แรงงานคน แรงงานสัตว์ เลือกใช้ที่ดินจัดสรรกรใช้น้ำ และอาจพัฒนาถึงขั้นพัฒนาพันธุ์ข้าวการแบ่งปันผลผลิตซึ่งซับซ้อนขึ้นตามพัฒนาการของสังคม

ปัจจุบัน  กลุ่มไทย-ลาว ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ของภาคอีสาน ตั้งถิ่นฐานกระจายอยู่ทั่วไปในภาคอีสาน โดยเฉพาะตอนบนของภาค นับเป็นกลุ่มผู้นำทางวัฒนธรรมภาคอีสาน เป็นผู้สืบทอดทางปัญญาของสังคม เช่น ฮีตคอง ตำนานอักษรศาสตร์ จารีตประเพณี

ชาวไทย-ลาว ตั้งหมู่บ้านบนที่ดินที่เรียกว่า โนน โดยยึดทำเลการทำนาเป็นสำคัญคือรอบหมู่บ้านมีที่ราบลุ่มกว้างใหญ่มีหนองน้ำหรือลำน้ำเล็ก ๆ สำหรับใช้บริโภคในฤดูแล้ง ไม่ไกลจากหมู่บ้านจะมีป่าละเมาะสาธารณประโยชน์ไว้เป็นที่ปล่อยวัวควายในฤดูทำนา และเป็นแหล่งเก็บพืชผักป่าอีกด้วย

ชาวไทย-ลาว ยึดมั่นในจารีตประเพณี ดำเนินชีวิตตาม ฮีตสิบสอง ซึ่งเป็นกิจประเพณีในรอบ 12 เดือน นับถือศาสนาพุทธแบบชาวบ้าน มุ่งสั่งสอนให้เป็นพลเมืองดี มากกว่าจะสอนให้ละโลกียะสู่นิพพานตามปรัชญาพระพุทธศาสนา  ขนาดเดียวกันชาวบ้านก็นับถือผีบรรพบุรุษ ผีฟ้า พญาแถน รวมทั่งผีไร่ผีนา โดยเฉพาะผีบรรพบุรุษ หรือผีปู่ตา (ตูบปู่ตา) ประจำหมู่บ้านและมีตำแหน่งเฒ่าจ้ำ  หรือหมอจ้ำ เป็นผู้ติดต่อกับวิญญาณ เฒ่าจ้ำจะเป็นผู้ที่ชาวบ้านให้ความเคารพนับถือมากผู้หนึ่ง

แหล่งอ้างอิง : กรมวิชาการเกษตร. 2541. ข้าว...วัฒนธรรมแห่งชีวิต. สถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร. หน้า 20-21.